نقشه برداری ذهنیمولف: محمد یاریتهیه شده برای گروه مهندسی مهانتصویر بالا از وبسایت www.mindmapping.com گرفته شده استنقشه ی ذهنی (Mind Map) چیست؟نقشهی ذهنی یک راه آسان و ارگانیک برای تفکر به روش طوفان فکری است. این روش نیاز به ساختار و نظم خاصی ندارد و به شما این امکان را می دهد که ایده های خود را به صورت دیداری ساختارمند، تجزیه و تحلیل کنید.نقشه ذهنی می تواند فهرست طولانی از اطلاعات یکنواخت را به نموداری رنگارنگ، به یاد ماندنی و بسیار سازماندهی شده تبدیل کند که مطابق با روش طبیعی مغز شما برای انجام کارها عمل می کند.کار با مفاهیم و عبارات و تعریفات معمولا برای ما خسته کننده و نامطلوب است. از آنجا که قسمت پردازشگر و حافظهی مغز ما، پیش از اختراع خط و زبان، از تصاویر برای انتقال مفهوم استفاده می کرده (مثل نقاشی روی دیواره ی غارها) در حال حاضر نیز رابطهی بسیار بهتری با تصاویر برقرار می کند. همهی ما به خوبی واقف هستیم که تصویر یا عکس فردی که برای اولین بار می بینیم بسیار بهتر در ذهنمان می ماند تا اسم و آدرسش. یا اینکه دیدن یک رویهی تولیدی بسیار مفید تر از ساعتها توضیح دادن آن است. نقشه ی ذهنی کاربردهای بسیار زیادی دارد و در موارد زیر می تواند بسیار مفید واقع شود:⦁ زمانی که می خواهیم از روش طوفان فکری استفاده کنیم.⦁ انتقال ایده ها در کوتاه ترین زمان ممکن با ماندگاری بالا در ذهن خود و مخاطبانمان.⦁ گزارش دهی موارد زیاد و پیچیده در یک جلسهی کاری پر تعداد.⦁ ساده سازی و دسته بندی مفاهیم.⦁ چک کردن، ممیزی و یا باز طراحی کردن مواردی که از اهمیت بالایی برخوردار هستند.ما انسان ها همیشه در حال دریافت و تجزیه تحلیل اطلاعاتی هستیم که از محیط پیرامون خود کسب میکنیم. اما تعداد کمی از ما به این می اندیشد که خود مغز، اساسا چطور کار می کند و چه الگوهایی را برای تایید یا رد نتیجهی پردازشهای خود به کار می بندد. بررسی دقیق مغزی نشان می دهد قسمت هایی از مغز که وظیفهی تجزیه و تحلیل اطلاعات دیداری و تصاویر را دارند (لوب آهیانه، لوب گیجگاهی و شکنج دوکی شکل که به ترتیب به آنها Parietal lobe، Temporal lobe و Fusiform gyrus گفته می شود) به نسبت قسمتهای مربوط به گفتار و اطلاعات کلامی (نواحی بروکا و ورنیکه) نواحی بسیار وسیعتری از مغز ما را در بر می گیرند. بنابرین چه به تئوری فرگشت باور داشته باشیم چه نه، در حال حاضر ما انسانها موجوداتی هستیم که بیش از قدرت تجزیه و تحلیل کلام، قدرت تجزیه تحلیل تصاویر را داریم.قسمت آبی: لوب پیشانی (Frontal Lobe)قسمت زرد: لوب آهیانه (Parietal lobe)قسمت قرمز: لب پس سری (Occipital lobe)قسمت سبز: لب گیجگاهی (Temporal lobe)شکنج دوکی شکل (رنگ قرمز)ناحیه های بروکا و ورنیکه مربوط به ایجاد و درک و تجزیه و تحلیل گفتارتوضیح : سه تصویر بالا از ویکی پدیای فارسی گرفته شده است.نقشه های ذهنی عموما ساختار های بسیار شبیه به هم دارند. با این روش، اطلاعات عددی و کلامی و مفاهیم پیچیده، تبدیل به عکس ها و شکل های با رنگ و و طرح های متنوع می شود تا مغز ما راحت تر آنها را درک و آنالیز کند.برای توصیف بهتر باید بگویم نقشه ی ذهنی درست مثل یک شهر است که نواحی مرکزی و حاشیه ای دارد. این حاشیه ها با خیابان ها و اتوبانهایی به مرکز شهر متصل شده اند. در نقشهی ذهنی هم هدف و موضوع اصلی مثل مرکز شهر، در میانهی نقشه قرار گرفته و ایده ها و روش ها و مفاهیم مرتبط با آن، مانند محله های مختلف شهر، از طریق خیابان ها به آن وصل شده اند.نقشهی ذهنی، آینهی بیرونی افکار شماست! که به شما این امکان را می دهد مفاهیم کلیدی ذهن خود را با دیگران به راحتی به اشتراک بگذارید و حتی خودتان در مقام یک منتقد، ممیز یا ارزیاب، با آنچه در درون ذهنتان می گذرد مواجه شوید.ویژگی های اساسی نقشه برداری ذهنی⦁ ایدهی اصلی شما در مرکز توجهتان قرار می گیرد.⦁ مفاهیم مهم و کلیدی، مثلا شاخه های یک درخت از ایدهی اصلی منشعب می شوند و روی هر شاخهی اصلی کلمات و عبارات کلیدی قرار دارد.⦁ مفاهیم با اهمیت کمتر، مثل شاخه های نازک تر (ترکه ها) به شاخه ی اصلی وصل می شوند.⦁ کلیهی شاخه ها، یک ساختار گره مانند ایجاد می کنند (گره اصلی یا هدف در مرکز قرار گرفته و شاخه ها مانند مسیرهای اصلی به آن متصل هستند) تصویر بالا از وبسایت www.mindmapping.com گرفته شده است استفاده از تکنیک Mind Mapping به عنوان یکی از روش های تفکر سازگار با ساختار مغز تایید شده است. دکتر Roger Sperry (برنده ی جایزه نوبل) در کالیفرنیا تاکید کرد، آخرین بخش از نظر تکامل مغزی که به آن کلاه تفکر (thinking cap) گفته می شود به دو نیمکره تقسیم شده است. این نیم کره ها طیف وسیعی از وظایف فکری (intellectual tasks) را انجام می دهند که به آنها مهارت های قشری (cortical skills) گفته می شود. این وظایف عبارتند از: منطق، ریتم، خطوط، رنگ، فهرستها، تخیل، اعداد، تصور، کلمه و… که به صورت گشتالت (Gestalt) هستند.توضیح: روانشناسی گشتالت یک مکتب فکری است که به ذهن و رفتار انسان به عنوان یک کل می نگرد. روانشناسی گشتالت هنگام تلاش برای درک دنیای اطرافمان پیشنهاد می کند که ما به سادگی روی هر جزء کوچک تمرکز نکنیم. در عوض، ذهن ما تمایل دارد اشیاء را به عنوان بخشی از یک کل بزرگتر و به عنوان عناصری از سیستم های پیچیده تر درک کند. این مکتب روانشناسی نقش عمده ای در توسعه مدرن مطالعه احساسات و ادراک انسان ایفا کرد.تحقیقات اسپری نشان داد که انجام هر یک از اعمال فوق باعث تقویت بخش های دیگر هم می شود. در واقع یک انسجام و هماهنگی بین تواناییهای بخشهای مختلف قشر مغز وجود دارد. شما در زمان Mind Mapping نهتنها مهارتهای یادسپاری بلکه سایر مهارتهای مغزی خود را هم تقویت می کنید. استفاده از تمام ابزارها و تواناییهای نیم کرههای چپ و راست مغز در هنگام نقشه برداری ذهنی باعث میشود بتوانید از نقشه برداری ذهنی حتی به عنوان ابزار تفکر نهایی (ultimate thinking tool) استفاده کنید. نقشه برداری ذهنی در واقع می تواند تمام روش های مهم و قدرتمند تفکر را در خود داشته باشد. در سال 1970 مجله ساینتیفیک امریکن تحقیقات رالف هابر (Ralph Haber) را منتشر کرد که نشان می داد افراد از دقت تشخیص تصاویر بین 85 تا 95 درصد برخوردارند. یک جمله معروف وجود دارد که می گوید “یک عکس ارزش هزار کلمه را دارد”. ما تصاویر را با هم مرتبط میکنیم و به خاطر میسپاریم، زیرا آنها از طیف گستردهای از مهارتهای قشر مغز، بهویژه تخیل استفاده میکنند. تصاویر میتوانند بیشتر از کلمات هیجانانگیز باشند. تصاویر، در ایجاد طیف گستردهای از تداعیها دقیقتر و قویتر از کلمات هستند و تفکر خلاق و حافظه را تقویت میکنند. یافتههای بالا این استدلال را تایید میکنند که نقشه ذهنی ابزاری منحصربهفرد برای تفکر است. نقشه برداری ذهنی، صرفا استفاده از تصاویر نیست بلکه تصویر ساز و تصور است!مولف و نویسنده بریتانیایی تونی بوزان (Tony Buzan) که تخصص روانشانسی دارد مدعی است مردم برای درک یک متن باید خط به خط با آن مواجه شده و آنرا تحلیل کنند درحالی که مغز تمایل دارد با یک اسکن یکپارچه مفاهیم را درک کند. این مسئله می تواند یکی از بیانگر های تمایل ما انسان ها به دیدن تصاویر به جای خواند متون باشد.
